బద్దెన

*సుమతీ శతకం - బద్దెన*

*1.*  

శ్రీరాముని దయ చేతను  

నారూఢిగ సకలజనులు నౌరా యనగా  

ధారాళమైన నీతులు  

నోరూరగ జవులు పుట్ట నుడివెద సుమతీ!

*2.*  

తన కోపమె తన శత్రువు  

తన శాంతమె తనకు రక్ష దయ చుట్టంబౌ  

తన సంతోషమె స్వర్గము  

తన దుఃఖమె నరకమండ్రు సత్యము సుమతీ!

*3.*  

అడిగిన జీతంబియ్యని  

మిడిమేలపు దొరను గొల్చి మిడుకుట కంటెన్  

వడిగల యెద్దుల గట్టుక  

మడి దున్నుక బ్రతుక వచ్చు మహిలో సుమతీ!

*4.*  

ఎప్పుడు పడిన అప్పుడే  

చప్పున లేచి యొడ లెరుగక చనుదెంచును  

తప్పెట గుద్దిన యట్లగు  

రొప్పెడు పలుకులు సభలను రోతలు సుమతీ!

*5.*  

కలిమిగల లోభి కన్నను  

విలువ గలిగిన దాత గొప్ప విశ్వంబుననున్  

చలి చీమ కన్న ఘనమగు  

నిలువెల్ల విషంబు గల్గు నీలపు సుమతీ!

*6.*  

చదువది యెంత గల్గిన రసజ్ఞత ఇంచుక లేక యుండినన్  

జదువు నిరర్థకంబు గుణ సంయుతు లెవ్వరు మెచ్చ రెచ్చటన్  

మదుర ఫలంబు లుండి రుచిమాలిన జంబుక భక్ష్యముల్ గదా  

వదలక కాకరేపు చవి వచ్చునె యమృతంబు గల్గినన్ సుమతీ!

*7.*  

తలనుండు విషము ఫణికిని  

వెలయంగా తోక నుండు వృశ్చికమునకున్  

తల తోక యనక యుండును  

ఖలునకు నిలువెల్ల విషము గదరా సుమతీ!

*8.*  

ఒరులేయవి యొనరించిన  

నరవర యప్రియము తన మనంబున కగు తా  

నొరులకు నవి సేయకునికి  

పరాయణము పరమధర్మ పథము సుమతీ!

*9.*  

ఇమ్ముగ జదువని నోరును  

అమ్మా యని పిలిచి అన్నమడుగని నోరున్  

దమ్ములగోరని నోరును  

కుమ్మరి మను ద్రవ్వినట్టి గుంటర సుమతీ!

*10.*  

ఉపకారికి ఉపకారము  

విపరీతము కాదు సేయ వివరింపంగా  

అపకారికి ఉపకారము  

నెపమెన్నక సేయువాడు నేర్పరి సుమతీ!

*11.*  

కనకపు సింహాసనమున  

శునకము గూర్చుండబెట్టి శుభ లగ్నమునన్  

ఒనరగ బట్టము గట్టిన  

వెనుకటి గుణమేల మాను వినరా సుమతీ!

*12.*  

తనువున విరోధి బాధలు  

మనమున చింతలును గలుగ మనుజుడు గృశియై  

అనుదిన మాయువు దరిగియు  

జననీ జఠరంబు జొరడు జగతిని సుమతీ!

*13.*  

ఎప్పటి కెయ్యది ప్రస్తుత  

మప్పటి కామాటలాడి యన్యుల మనముల్  

నొప్పింపక తానొవ్వక  

తప్పించుక తిరుగువాడు ధన్యుడు సుమతీ!

*14.*  

మాటలు కోటలు దాటును  

మాటలు మన్నించి పొగడు మాన్యుల జగతిన్  

మాటలు చేటును దెచ్చును  

మాటలు కాపాడు గాన మహిలో సుమతీ!

*15.*  

వెలయాలు సేయు వలపును  

పులి తోలు గప్పుకొన్న పోతును వలెనౌ  

తలపకుము నిజము గాదది  

వెలలేని గుణంబు గలదె వినరా సుమతీ!

*16.*  

అప్పిచ్చువాడు వైద్యుడు  

నెప్పుడు నెడతెగక పారు ఏరును ద్విజుడున్  

చొప్పడిన యూరునుండుము  

చొప్పడకనుయున్న యూరు చొరకుము సుమతీ!

*17.*  

బలవంతుడ నాకేమని  

పలువురితో నిగ్రహించి పలుకుట మేలా  

బలవంతమైన సర్పము  

చలి చీమల చేత జిక్కి చావదె సుమతీ!

*18.*  

కారణము లేక దూషించు  

కారణము లేక పొగడు కార్యము ఏలా  

కారణము లేక వచ్చును  

మారణ మంతయు నిజంబు మహిలో సుమతీ!

*19.*  

నీరు పల్లమెఱిగి పారు  

నిజమైన కోడె త్రాచు నిలువున బడును  

ఊరక సజ్జనుడైనను  

నోరు మెదపక యూరకుండు నొప్పుగ సుమతీ!

*20.*  

తన వారు లేనిచోటను  

జన విదితము కాని చోట జగడము వలదు  

అనువుగాని చోటను  

మనసున చింతింప వలదు మహిలో సుమతీ!

---